امضا: «م. عربشاهی 78» (پایین راست)
ترکیب‌مواد روی بوم
200×230 سانتیمتر
تاریخ اثر: 1357
پیشینه:
- اثر حاضر در کتاب «پیشگامان هنر نوگرای ایران: مسعود عربشاهی» (ص 77) به کوشش رویین پاکباز و یعقوب امدادیان، نشر ماهریز (1380) به چاپ رسیده است.

هرچند نقاشی‌های مسعود عربشاهی، به طور کامل از بیانیه سقاخانه، پیروی نمی‌کند، اما حضور آثار او در کنار پیشگامان این جنبش، عربشاهی را نیز در میان هنرمندان نوسنت‌گرا قرار داده است. با ظهور اندیشه‌های ملی‌گرایانه در دهه‌های سی و چهل، هنرمندان نوگرای ایرانی نیز به دنبال راهی می‌گشتند تا برساخت هویت فرهنگی خویش بنیان آن در عرصه جهانی مطرح سازند. عربشاهی در این میان، با مطالعه و تمرکز بر هنر ایران پیش از اسلام، به‌خصوص عصر زرین هخامنشی و همچنین هنر بین‌النهرین، راه برون‌رفت را در تکرار نقوش هندسی و تجریدی و زبان نمادین این تمدن‌ها یافته بود. او در این‌باره می‌گوید: «به هنر پیشین، به ویژه دوران هخامنشی سخت دلبستگی دارم و شیوه‌های هنر آشوری و سومری، خطوط راست و محکم را می‌پسندم و این استحکام خطوط را در سنگ‌نوشته‌ها و حجاری‌های باستانی، زیادتر مشاهده می‌کنم. در کار خود می‌کوشم زندگی گذشتگان را آن طور که در مغزم نطفه بسته و ریشه دوانده است، به روش یک نقاش امروزی مجسم سازم»[1].

بر این اساس تابلو‌های عربشاهی، از جمله اثر پیش‌رو، به واسطه تکنیک خاص استفاده از ورق آلومینیوم بر روی پنل چوبی و یا بوم، یادآور صفحه سرد و سخت سنگ‌های گرانیت و کنده‌کاری و حجاری‌های یادمانی در روزگار باستان است.

در این اثر، هنرمند پیش از گذاشتن ورق آلومینیوم، بستر نقاشی را با ابزار و متریال‌های مختلف برجسته‌سازی کرده و بدین‌ترتیب خطوط عمودی و افقی را بر زمینه به‌گونه‌ای مجسم می‌سازد که یادآور پلان‌ها و نقشه‌های ابنیه باستانی چون کاخ‌ها، زیگورات‌ها و معابد مقدس باستانی است. اشکال هندسی پایه، چون مربع، مثلث و دایره، در کنار نمادهایی چون صلیب‌های چلیپایی، این پلان‌های باستانی را تکمیل کرده و حسی رمزگونه به آن می‌بخشند. سپس ورق درخشان آلومینیوم بر روی بوم کشیده شده و در مرحله بعد پتینه‌کاری با رنگ‌های تیره از جمله، سیاه، قهوه‌ای، آبی و سبز، نمایی سخت و گرانیتی به آن می‌بخشد. چروک‌های آلومینیوم به واسطه ایجاد خط و خش‌های تعمدی توسط هنرمند، که تمثیلی نوشته‌گونه دارند، برجسته‌تر شده و به واسطه پتینه‌های رنگی، بیش از پیش برجسته‌نمایی شده‌اند. از سویی دیگر، ایماژهای به‌کاررفته به دلیل استفاده کمینه از خط و سطح، یادآور سطح ناهموار سیاره‌ است. مخاطب در مواجهه با نقاشی‌های عربشاهی، گویی به سطح سیاره‌ای ناشناخته از فاصله‌ای دور نگاه می‌کند که در روزگاری کهن اقوامی باستانی بر آن زیسته و نقشی از خود بر بستر تاریخ به‌جای گذاشته‌اند؛ نقشی که در خاطره قومی هنرمند باقی‌ مانده و چون الگویی اساطیری در قالب نمادها، تمثیل‌ها و رمز‌ها بازآفرینی شده و جغرافیای اساطیری را در زبانی نو مجسم کرده است.

[1] . مجله بامشاد، ش 57، سوم خرداد 1344، به نقل از محمدرضا جودت (1344)، کتاب سال تالار ایران، ص 14.